Public Company ေလာကမွာ တစ္ခုေခတ္စားတာက Takeover ေတြျဖစ္ပါတယ္။ Takeovers ဆိုတာကို Acquisition လို႔လည္း သုံးႏွဳန္းၾကပါတယ္။ The takeover of one company by another ေပါ့။ Public Company ႀကီးတစ္ခုက ေနာက္ ကုမၸဏီတစ္ခုကို အေခေၾကးေငြ ေပးၿပီးေတာ့ ၀ါးၿမိဳလိုက္တာေပါ့ တစ္နည္းအားျဖင့္။ ဥပမာအေနနဲ႔ စာဖတ္သူေတြ အဂၤလိပ္ကားေတြ ၾကည့္ဖူးၾကမွာပါ။ ဗီြဒီယိုဇာတ္ကားေတြကို ထုတ္လုပ္တဲ့ Paramount Picture ကိုလည္း သတိထားမိၾကမယ္ ထင္ပါတယ္။ Present by Paramount Picture ဆိုၿပီးေတာ့ ေတာင္ကုန္းပုံေလးေပၚမွာ ၾကယ္ပြင့္ေပါင္းမ်ားစြာနဲ႔ အမွတ္တံဆိတ္ပါ ကုမၸဏီေပါ့။ ေျပာခ်င္တာက အဲဒီ Paramount Picture Public ကုမၸဏီကို လြန္ခဲ့တဲ့ ၁၉၉၄-ခုႏွစ္က အျခား Public Company တစ္ခုျဖစ္တဲ့ Viacom ဆိုတဲ့ ကုမၸဏီႀကီးက ၀ါးၿမိဳခဲ့ပါတယ္။

စီးပြားေရးေလာကမွာ Takeover အျမဲျဖစ္ပြားေလ့ရွိပါတယ္။ ကၽြန္ေတာ္ အလုပ္လုပ္တဲ့ German ကုမၸဏီဆိုရင္လည္း ဆြစ္ဇာလန္ႏိုင္ငံအေျခစိုက္ အျခားကုမၸဏီႀကီးတစ္ခုကို ၀ါးၿမိဳခဲ့တာ မ်က္စိေရွ႕တပ္အပ္ျမင္ခဲ့ရပါတယ္။ Acquisition ေပါ့။ ၿပီးေတာ့ Consolidation လို႔ေခၚတဲ့ ၀ယ္ယူ၀ါးၿမိဳၿပီး ကုမၸဏီႏွစ္ခုရဲ႕ နစ္ေတြကို ေပါင္းစည္းတဲ့ Project ေတြမွာပါ က်ရာက႑ကေန ပါ၀င္လွဳပ္ရွားဖူးပါတယ္။ အေတြ႕အၾကဳံ ျပန္မွ်ေ၀တာပါ။ ဒီလိုပဲ တစ္ႀကိမ္ၿပီးတစ္ႀကိမ္ ၀ါးၿမိဳေနၾကတာပါပဲ။ အျခားကုမၸဏီေတြလည္း ထိုနည္း၄င္းပဲ သတင္းစာေတြမွာ ၀ါးၿမိဳၾကတဲ့အေၾကာင္းေတြ ဖတ္မိၾကမွာပါ။ အဲဒီအေပၚက Paramount လိုပဲ Universal Studios ကေတာ့ လူတိုင္းနီးပါး သိၾကမယ္ထင္ပါတယ္။ သူ႔ကို Takeover လုပ္ခဲ့တဲ့ ကုမၸဏီေတြကို Wiki ကေန ရည္ညႊန္းရမယ္ဆိုရင္ Independent (1912-1952), Decca Records (1952-1962), MCA (1962-1997), Panasonic (1990- 1995), Seagram’s (1995-2000), Vivendi (original, 2000-2011), NBC Universal / NBCUniversal (original, 2004-present), General Electric (original, 49%, 2004 -present), ေနာက္ဆုံး ပိုင္ဆိုင္တဲ့သူ အေနနဲ႔ Comcast (current owner, 51% NBCU majority holder, 2011-present) စသည္တို႔ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီကုမၸဏီကို ၾကည့္ျခင္းအားျဖင့္ စီးပြားေရး ေလာကမွာ Takeover ဘယ္လာက္ မ်ားျပားတယ္ဆိုတာ သတိထားမိမွာျဖစ္ပါတယ္။

ေနာက္ၿပီး တိုးတက္တဲ့ ႏုိင္ငံေတြမွာ ေတြ႕ျမင္ႏိုင္တဲ့ McDonald’s တုိ႔ Burger King တို႔လို Hamburger ေရာင္းတဲ့ Fast Food ဆိုင္ေတြကလည္း Public ကုမၸဏီမ်ား ျဖစ္ၾကၿပီး Shares မ်ား၀ယ္ယူႏိုင္ပါတယ္။ ေနာက္တစ္ခု စားသုံးသူေတြ သတိမထားမိတာ တစ္ခုက Coke နဲ႔ Pepsi ဟာ ကုမၸဏီတစ္ခုတည္းဆိုတာပါပဲ။ ဆိုလိုတာက ရင္းႏွီးျမဳပ္ႏွံတဲ့ လူအုပ္စု တစ္စုက ပိုင္ဆိုင္မွဳ အမ်ားအျပား ခ်ဳပ္ကိုင္ထားတာကို ဆိုလိုပါတယ္။ Shareholder လို႔ေခၚတဲ့ ရင္းႏွီးျမဳပ္ႏွံတဲ့သူေတြ ကြဲျပားရင္ ကြဲျပားမွာေပါ့။ အမ်ားျပည္သူကိုေတာ့ ကုမၸဏီႏွစ္ခုလို႔ ျပသထားေပမယ့္ သူတို႔ရဲ႕ Other Products List ေတြကို ၾကည့္လိုက္တဲ့အခါမွာ Pepsi နဲ႔ Coke ပါျမဲပါပဲ။ ၿပီးေတာ့ စကၤာပူ၊ မေလးရွား၊ ဂ်ပန္၊ ကိုရီးယားနဲ႔ အေနာက္ႏိုင္ငံေတြမွာ နာမည္ႀကီးတဲ့ Pizza Hut ဆိုတာ အဲဒီႏိုင္ငံေတြမွာ ေရာက္ေနၾကတဲ့ စာဖတ္သူတိုင္း သိၾကပါတယ္။ အဲဒီ Pizza Hut ကို Pepsi က ပိုင္တယ္ဆုိတာေကာ သတိထားမိၾကမွာ မဟုတ္ပါဘူး။

Continue Reading →

Private Company အေၾကာင္းကိုေတာ့ အရင္ပို႔စ္မွာ ေရးၿပီးသြားပါၿပီ။ အခုေရးမယ့္အေၾကာင္းကေတာ့ Public Company လို႔ေခၚတဲ့ အမ်ားပိုင္ ကုမၸဏီအမ်ဳိးအစား ျဖစ္ပါတယ္။ Private Company ေတြဟာ Public Company ေတြထက္ မ်ားေပမယ့္ အရြယ္အစားအရဆုိရင္ Public Company ေတြက ႀကီးမားပါတယ္။ အဲဒါေၾကာင့္ လူေတြဟာ Public Company ေတြမွာ လုပ္ခ်င္ၾကတာ ျဖစ္ပါတယ္။ အက်ဥ္းခ်ဳပ္အေနနဲ႔ စာဖတ္သူေတြရဲ႕ အေဖ၊ အေမ၊ အေဒၚ၊ ဦးေလး၊ ညီ၊ အစ္ကို၊ ေမာင္ႏွမ ၿပီးေတာ့ အမ်ဳိးေတြ၊ သူငယ္ခ်င္းေတြ အစရွိသည္ ျဖင့္တို႔က Shares ၀ယ္ယူၿပီး ကုမၸဏီပိုင္ရွင္ ျဖစ္ခြင့္ ရွိပါတယ္။ ဘာျဖစ္လို႔လဲဆိုေတာ့ Public Company က Shares ေတြကို စုေဆာင္းၿပီးေတာ့ ဖြဲ႕စည္းထားတဲ့ အတြက္ျဖစ္ပါတယ္။ Shares ပိုင္ရွင္ေတြဟာ ကုမၸဏီပိုင္ရွင္ေတြ ျဖစ္ပါတယ္။ Shares အနဲအမ်ားေပၚ မူတည္ၿပီးေတာ့ အက်ဳိးအျမတ္ ခံစားခြင့္ေတြ ကြာသြားမွာေပါ့ဗ်ာ။

Shares တန္ဖိုးအတြက္ စာဖတ္သူက ပိုက္ဆံသြင္းလိုက္ၿပီ ဆိုတာနဲ႔ Public Company ကေနၿပီးေတာ့ Stock Certificate ဆိုၿပီးေတာ့ Certificate လက္မွတ္တစ္ခု ထုတ္ေပးပါလိမ့္မယ္။ အဲဒီ Certificate ကို ပိုင္ဆိုင္ျခင္းအားျဖင့္ စာဖတ္သူက အဲဒီ Public Company ရဲ႕ ပိုင္ရွင္တစ္ေယာက္ဆိုတာ သက္ေသျပလိုက္တာပါပဲ။ အဲဒီ Certificate က တန္ဖိုးရွိပါတယ္။ စာဖတ္သူ ၀ယ္ၿပီးတဲ့အခ်ိန္ကစၿပီး စကၠန္႔ပိုင္းအတြင္း (သို႔မဟုတ္) အခ်ိန္မေရြး ျပန္ေရာင္းလို႔ရပါတယ္။ အဲဒီလို အေရာင္းအ၀ယ္ေတြ ျဖစ္လာၾကတဲ့အတြက္ Stock/Shares market ေစ်းကြက္ေတြ ျဖစ္ေပၚလာရတဲ့ အေျခခံ သေဘာတရားတစ္ခု ျဖစ္ေပၚလာတာပါပဲ။

Public Company ေတြဟာ တစ္နည္းအားျဖင့္ ေျပာရရင္ Democratic Institution ပုံစံျဖစ္ပါတယ္။ မည္သူမဆို ပိုင္ရွင္ျဖစ္ပိုင္ခြင့္ရွိပါတယ္။ ၿပီးေတာ့ True Equal Opportunity လို႔ေခၚတဲ့ တန္းတူအခြင့္အေရး ရရွိေရးေပါ့ .. အဲဒီပုံစံသြားပါတယ္။ သူက အသားေရာင္ မဲလို႕၊ ညိဳလို႔၊ ျဖဴလို႔၊ ေယာက္်ားမို႔လို႔ မိန္းခေလးမို႔လို႔၊ ဘာလူမ်ဳိးမို႔လို႔ ညာလူမ်ဳိးမို႔လို႔ အစရွိတဲ့ ခြဲျခားဆက္ဆံတာမ်ဳိး မရွိပါဘူး။ (ဆက္ဖတ္ရန္)

Continue Reading →

ဘယ္လိုမ်ဳိးကို Private Company (ကိုယ္ပိုင္ကုမၸဏီ)ေပါ့ ျမန္မာလို တိုက္ရိုက္ျပန္လိုက္ရင္ .. အဲဒါဘယ္လိုမ်ဳိးကို ေခၚတာလဲဆိုေတာ့ .. လူတစ္ဦး၊ တစ္ေယာက္တည္းက ပိုင္ဆိုင္တယ္ (သုိ႔မဟုတ္) လူနည္းစုကပိုင္ဆိုင္တယ္ ဥပမာ မိသားစုလုပ္ငန္းလိုမ်ဳိးေပါ့ အဲဒါကို Private Company ေတြလို႔ေခၚပါတယ္။ ကမၻာမွာပဲေျပာေျပာ ျမန္မာျပည္မွာပဲ ေျပာေျပာလုပ္ငန္းေတြ လုပ္ေနၾကတဲ့ ကုမၸဏီေတြ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားဟာ Private Company ေတြျဖစ္ၾကပါတယ္။ ဘာျဖစ္လို႔ Private Company လို႔ေခၚသလဲဆိုရင္ သူ႔တို႔ရဲ႕ ပိုင္ဆိုင္မွဳဟာ လုပ္ငန္းပိုင္ဆိုင္သူ တစ္ဦးတစ္ေယာက္ သို႔မဟုတ္ အုပ္စုငယ္တစ္ခု၊ တစ္မိသားစုကသာ ခ်ဳပ္ကိုင္ထားတာကို ဆိုလိုတာျဖစ္ပါတယ္။

Private ကုမၸဏီေတြကို မိတ္ေဆြရဲ႕ အိမ္အနီးအနား ပတ္၀န္းက်င္ေတြမ်ား အေျမာက္အမ်ား ေတြ႕ရွိႏိုင္ပါတယ္။ ဥပမာ အခ်ဳိ႕ကို ျပရရင္ေတာ့ ဆံပင္ညွပ္ဆိုင္၊ ဖိနပ္ျပင္ဆိုင္၊ စက္ဘီးဆိုင္ကယ္ ေရာင္းတဲ့ဆိုင္၊ အေဟာင္းဆိုင္မ်ား၊ နာရီဆိုင္မ်ား၊ အသီးအရြက္ေရာင္းတဲ့ Vegetable Stands ေတြ၊ ေနာက္ Bars ေတြရွိရင္ရွိႏိုင္ပါတယ္။ ေက်ာက္မ်က္ရတနာ ေရာင္း၀ယ္ေရးလုပ္တဲ့ ကုမၸဏီလည္း ရွိေကာင္းရွိပါမယ္။ ၿပီးေတာ့ တကၠသိုလ္ေတြ၊ ေဆးရုံေတြ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားဟာလည္း Private Company ေတြျဖစ္ၾကပါတယ္။ မေရမတြက္ႏိုင္ေအာင္ မ်ားျပားလွပါတယ္။

ကၽြန္ေတာ္အေပၚမွာ ေျပာခဲ့သလိုပဲ သူတို႔ကို ဘာေၾကာင့္ Private Company လို႔ေျပာရသလဲဆိုရင္ General Public လို႔ေခၚတဲ့ ကၽြန္ေတာ္တို႔ အမ်ားျပည္သူေတြဟာ သူတို႔လုပ္ငန္းေတြမွာ ၀င္ေရာက္ ရင္းႏွီးျမွဳပ္ႏွံလို႔ မရလို႔ပါ။

လူအုပ္စုေတြ၊ လူအုပ္စုေတြ စီးပြားေရးလုပ္ငန္းတစ္ခု အတူလက္တြဲ လုပ္ကိုင္ၾကတဲ့အခါ ကုမၸဏီေတြ ေထာင္တတ္ၾကတယ္ဆိုတာ အားလုံးအသိပဲျဖစ္ပါတယ္။ ဒီလိုပဲ ကမၻာေပၚမွာရွိတဲ့ စီးပြားေရးလုပ္ငန္းေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ား ေတြမွာလည္းပဲ ကုမၸဏီဆိုတဲ့ နည္းစနစ္နဲ႔ သြားၾကတာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဆိုေတာ့ ကုမၸဏီဆိုတဲ့ အဓိပၸါယ္ကဘာလဲ အမ်ဳိးအစားေတြ ဘယ္လိုကြဲျပားသလဲဆိုတာကို ဗဟုတုတအေနနဲ႔ ခြန္ပအို၀္းကို အလည္လာေရာက္သူ မိတ္ေဆြသဂၤဟမ်ားသို႔ မွ်ေ၀ခ်င္ပါတယ္။

Company ကုမၸဏီဆိုတဲ့ ေ၀ါဟာရကို Formal က်က်ေခၚရင္ “Corporation” လို႔ေခၚပါတယ္တဲ့။ “Corporation” ဘယ္ကလာသဲေမးရင္ “Corpus” လို႔ေခၚတဲ့ Latin ဘာသာက လာတာပါတဲ့ဗ်ာ။ အဓိပၸါယ္က ဘာလဲဆိုရင္ အဂၤလိပ္လို “Body”တစ္ခု တစ္နည္းအားျဖင့္ ပါ၀င္ဖြဲ႕စည္းထားတဲ့ အရာတစ္ခု၊ ကုမၸဏီတစ္ခု၊ (သို႔မဟုတ္) လူတစ္စုလို႔ ေခၚပါတယ္တဲ့။ အဲဒါေၾကာင့္ တစ္ခါတစ္ေလ ကၽြန္ေတာ္တို႔ သတင္းစာေတြမွာ ဖတ္တတ္ရပါတယ္ Government Body ဆိုတဲ့ အသုံးအႏွဳန္းေတြဟာ အစိုးရတစ္ရပ္ကို ဆိုလိုတာျဖစ္ပါတယ္။ ဒီေနရာမွာ ခႏၶာကိုယ္ကို ေျပာတာ မဟုတ္ပါဘူး။ ဒါေပမယ့္ ကၽြန္ေတာ္တို႔ေတြရဲ႕ ခႏၶာကိုယ္ ဖြဲ႕စည္းထားသလိုမ်ဳိးလို႔ ဥပမာ ျပခ်င္တာ တူပါရဲ႕ဗ်ာ။ ဆိုေတာ့ အဓိပၸါယ္ အျပည့္အစုံကို ေျပာရရင္ေတာ့ လူပုဂၢိဳလ္ေတြ၊ လူပုဂၢိဳလ္ေတြ စုစည္းၾကၿပီးေတာ့ စီးပြားေရး လုပ္ငန္းတစ္ခုကို အတူလက္တြဲၿပီး လုပ္ၾကတယ္လို႔ ဆိုရမယ္ေပါ့ဗ်ာ။

“Corporation” တစ္ခုကို တည္ေထာင္ခ်င္တဲ့အခါမွာ ခက္သလားလို႔ ေမးရင္ ပညာရွင္ေတြက မခက္ပါဘူးတဲ့ဗ်ာ။ ဘာလုပ္ဖို႔ပဲလိုသလဲဆိုရင္ “Corporation” တစ္ခု တည္ေထာင္ဖို႔အတြက္ သက္ဆိုင္ရာ အစိုးရဌာနေတြမွာ Registration fee အနည္းငယ္ေပးသြင္းၿပီး ေဖာင္ျဖည့္လိုက္ရုံပါပဲတဲ့ဗ်ာ။ မွတ္ပုံတင္လိုက္တဲ့ ပုံစံပဲျဖစ္ပါတယ္။ အကယ္၍ မိတ္ေဆြဟာ “inc” ဆိုတဲ့ စကားလုံးကို ကုမၸဏီနာမည္ေတြရဲ႕ ေနာက္မွာ ေတြ႕ခဲ့တယ္ဆိုရင္ (e.g. Khun Inc.) အဲဒီကုမၸဏီဟာ Corporation အေနနဲ႔ မွတ္ပုံတင္ထားတဲ့ ကုမၸဏီဆိုတာ သိႏိုင္မွာျဖစ္ပါတယ္။ ဒါနဲ႔ ေနပါအုံး  “inc” ဆိုတဲ့အဓိပၸါယ္ကေရာ ဘာႀကီးလည္းလို႔ေမးရင္ … “inc” ဆိုတာ “incorporated” တဲ့ဗ်ာ။ အဓိပၸါယ္က Corporation တစ္ခုျဖစ္ဖို႔အတြက္ မွတ္ပုံတင္ထားတဲ့ ကုမၸဏီတစ္ခုလို႔ အဓိပၸါယ္အျပည့္အစုံ ထြက္ပါတယ္။

ဒီေတာ့ဗ်ာ Corporation ဆိုတာ Company ကုိေျပာတာ။ Incorporation ဆိုတာက Corporation ျဖစ္ဖို႔အတြက္ လုပ္ေဆာင္ခ်က္လို႔ အက်ဥ္းခ်ဳပ္ မွတ္သားထားႏိုင္ပါတယ္။ The formal name for a company is “Corporation” တဲ့။ “Corporation” is a body formed for the purpose of carrying out a business တဲ့။ ၿပီးေတာ့ Incorporation is the legal process of setting up a corporation ေပါ့ဗ်ာ။ အဓိပၸါယ္ေတြ မွားတတ္လြန္းလို႔  အႀကိမ္ႀကိမ္ ျပန္ေရးျပရျခင္း ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီလိုအသုံးအႏွဳန္းေတြဟာ ကၽြန္ေတာ္တို႔ ျပည္ေထာင္စု ျမန္မာႏိုင္ငံေတာ္ႀကီး စတင္ေျပာင္းလဲေနတဲ့ အခ်ိန္ကာလေတြမွာ သိထားသင့္တယ္ ထင္လို႔ မွ်ေ၀လိုက္ျခင္းျဖစ္ပါတယ္။

ေနာက္ပိုင္းေတြမွာ အခ်ိန္ရရင္ ရသလို ဒီ့ထက္ပိုၿပီး အေသးစိပ္ မွ်ေ၀ပါမယ္။ ေနာက္ Private Company နဲ႔ Public Company ေတြရဲ႕ ကြာျခားခ်က္ေတြကိုလည္း တင္ျပဖို႔ စီစဥ္ထားပါတယ္။ Private Company ဆိုတာ ကိုယ္ပိုင္လုပ္ငန္း Public Company ေတြဆိုတာ Shares ေတြနဲ႔ ပါ၀င္ဖြဲ႕စည္း ရပ္တည္ထားၿပီးေတာ့ လူတိုင္း Business Owner လို႔ေခၚတဲ့ စီးပြားေရး လုပ္ငန္းပိုင္ရွင္ ျဖစ္ပိုင္ခြင့္ရွိတယ္ အစရွိတဲ့ Shares နဲ႔ဆိုင္တဲ့အပိုင္းေတြ တစ္နည္းအားျဖင့္ Stock Market အေၾကာင္းေတြေပါ့ အတတ္ႏိုင္ဆုံး ေရးသားမွ်ေ၀သြားဖို႔ စီစဥ္ထားပါတယ္။ ေစာင့္ေမွ်ာ္ ဖတ္ရွဳႏိုင္ပါတယ္ခင္ဗ်ာ ..