ရွမ္းျပည္နယ္ေတာင္ပုိင္းရွိ ပအိုဝ္းတုိင္းရင္းသား တုိ႕သည္ အနက္ (သုိ႕) နက္ျပာေရာင္ဝတ္စံုကို အမ်ားဆံုးဝတ္ဆင္ၾကသည္။ ေအာက္ျမန္မာျပည္ရွိ ပအိုဝ္းတုိင္းရင္းသား တုိ႕မူကား ဗမာ လူမ်ိဳးကဲ့သုိ႕ ဝတ္ဆင္ၾကသည္က မ်ားေလသည္။ အနက္ေရာင္၊ နက္ျပာေရာင္ ဝတ္ဆင္ၾကျခင္းမွာ အနက္ေရာင္သည္ အပူကုိ စုပ္ယူႏိုင္ျခင္း၊ ေအးေသာရာသီဥတုဒဏ္ကုိ ကာကြယ္ႏိုင္ျခင္း၊ ေပေရစြန္းထင္းမႈ သက္သာျခင္း စသည္တုိ႕ေၾကာင့္ပင္ ျဖစ္သည္။ ထုိ႕ျပင္ ပအိုဝ္းတုိင္းရင္းသား တုိ႕သည္ အမ်ားအားျဖင့္ ျမင့္ေသာေတာင္ေပၚေဒသတြင္ ေနထုိင္ၾကသျဖင့္ အေအးဒဏ္ကုိ ကာကြယ္ႏိုင္ရန္အတြက္ အနက္ေရာင္ ဝတ္စံုကုိ ဝတ္ဆင္ၾကျခင္း ျဖစ္၏။ အနက္ေရာင္သည္ ပအုိဝ္းတုိင္းရင္းသားတုိ႕၏ မူပုိင္အေရာင္ပင္ ျဖစ္ေလသည္။

အနက္ေရာင္၊ နက္ျပာေရာင္ဝတ္စံုကုိ ဝတ္ဆင္ရာတြင္ အဖိုးထုိက္တန္ေသာ သကၠလပ္မ်ားကို အထူးအေလးေပး ဝတ္ဆင္ၾက၏။ အမ်ိဳးသား၊ အမ်ိဳးသမီး ဝတ္စံုတစ္စံုသည္ ယခုကာလ ေစ်းႏွုန္းအားျဖင့္ ငါးေသာင္းက်ပ္ခန္႕ရွိေလသည္။ အနက္ေရာင္၊ နက္ျပာေရာင္ ဝတ္စံုကုိ ညီညာစြာ ဝတ္ဆင္ၾကသျဖင့္ ဂုဏ္တု ဂုဏ္ျပိဳင္ ကင္းသည္ကုိ ေတြ႕ရေပသည္။

အမ်ိဳးသားဝတ္စံု

ပအိုဝ္းအမ်ိဳးသားမ်ားသည္ ေဘာင္းဘီပြ၊ အေပၚအကႌ် (တုိက္ပံု အကႌ်) အနက္ေရာင္၊ နက္ျပာေရာင္ ဝတ္ဆင္ျပီး အတြင္းတြင္ အျဖဴေရာင္ရွပ္အကႌ်ကုိ ဝတ္ဆင္ၾကသည္။ ထိုင္းႏုိင္ငံႏွင့္ တရုတ္ႏုိင္ငံ မွလာေသာ ေခါင္းေပါင္းေရာင္စံုကုိ ေပါင္းထားၾကျပီး ပခံုးထက္တြင္ ေတာင္းပုိ ေခၚ လြယ္အိတ္ကုိ လြယ္ေလ့ရွိသည္။

အမ်ိဳးသမီးဝတ္စံု

ပအိုဝ္းအမ်ိဳးသမီးဝတ္စံုမွာ အျခာတုိင္းရင္းသူမ်ားႏွင့္ မတူဘဲ ထူးျခားလွ်က္ရွိ၏။ ပအိုဝ္း တုိင္းရင္းသားတုိ႕သည္ အဖ ဝိဇၨာေဇာ္ဂ်ီ၊ အမိ နဂါးမမွ ဆင္းသက္လာသည္ဟု ယံုၾကည္ ယူဆထားသျဖင့္ အမ်ိဳးသမီးမ်ား၏ ဆင္ယင္ထံုးဖြဲ႕ပံုသည္ နဂါးမႏွင့္တူလွသည္ကုိ ေတြ႕ရေပသည္။

ပအုိဝ္းအမ်ိဳးသမီးဝတ္စံုတြင္ ေခါင္းေပါင္းပဝါ အပါအဝင္ အဂၤါငါးရပ္ရိွသည္ကို ေတြ႕ရသည္။ ၄င္းတုိ႕မွာ အနက္ သုိ႕မဟုတ္ နက္ျပာေရာင္ သင္တုိင္းအကႌ်၊ အကႌ်လက္ရွည္၊ ထမီ၊ ေျခသလံုးပတ္ စသျဖင့္ အဆင့္ဆင့္ ဝတ္ဆင္ၾကသည္။ ေငြေၾကးတတ္ႏုိင္သူတုိ႕က ေရႊဆံထုိး အခြ်န္ႏွင့္ အဝုိင္းနွစ္ခုလံုး ျဖစ္ေစ၊ တစ္ခုတည္း ျဖစ္ေစ ဆံထုိးတြင္ထုိးစုိက္ အလွဆင္ၾကသည္။ ဆံထုိးအခြ်န္သည္ ငွက္ေပ်ာဖူး ပံုသ႑ာန္ရွိျပီး၊ အဝုိင္းမွာ ကြမ္းသီးလံုး အရြယ္ သ႑ာန္ ရွိေလသည္။ ဆံထုိးအခြ်န္သည္ နဂါးမ၏ မ်က္လံုးသဖြယ္ အျဖစ္လည္းေကာင္း ဆင္ယင္ ၾကျခင္းျဖစ္သည္။ ေရႊဆံထိုးကို ေရႊအနီေရာင္တင္ထား၏။ “ေတာင္းပုိ” ေခၚ လြယ္အိတ္ျဖစ္ေစ၊ “ေဖာ့” ေခၚ ပလုိင္းလံုးကိုျဖစ္ေစ လြယ္ေလ့ရွိသည္။

ရွမ္းျပည္ေတာင္ပုိင္းတြင္ ေနထုိင္ၾကေသာ ပအုိဝ္းတုိင္းရင္းသားတုိ႕သည္ မိမိတိုု႕၏ အနက္ေရာင္ ဝတ္စားဆင္ယင္မွဳကုိ ခံုမင္ႏွစ္သက္စြာ ဝတ္ဆင္လွ်က္ ရွိၾကသည္။ အထူးသျဖင့္ အလွဴပြဲ မ်ားက်င္းပခ်ိန္တြင္ အနက္ေရာင္၊ နက္ျပာေရာင္ဝတ္စံုမ်ားျဖင့္ စည္းလံုးညီညြတ္စြာ ေတြ႕ရ ေပသည္။ ေအာက္ျမန္မာျပည္တြင္ ေနထုိင္ၾကေသာ ပအုိဝ္းတုိင္းရင္းသားမ်ားသည္ ရိုးရာဝတ္စား ဆင္ယင္မွဳနည္သည္ကုိ ေတြ႕ရသည္။ ယဥ္ေက်းမွဳသည္ လူမ်ိဳးတစ္မ်ိဳး၏ အသက္ျဖစ္သျဖင့္ မိမိတို႕လူမ်ိဳး၏  ယဥ္ေက်းမႈ ေမတိမ္ေကာ မေပ်ာက္ကြယ္ေစရန္ မိမိတုိ႕လူမ်ိဳး၏ ဘာသာစကားကုိ ေျပာဆုိႏို္င္ျခင္းႏွင့္ ဝတ္စားဆင္ယင္မႈျဖင့္ ယဥ္ေက်းမွဳကို ထိန္းသိမ္း ေစာင့္ေရွာက္ရန္ လုိအပ္ေပသည္။

ဝတ္စားဆင္ယင္မႈသည္ အမ်ိဳးသားတုိင္း၊ အမ်ိဳးသမီးတုိင္း၏ ခႏၶာကိုယ္တြင္ ဆင္ယင္ရေသာ အဝတ္အထည္ႏွင့္ လက္ဝတ္လည္ဆြဲ စေသာ အဆင္အယင္မ်ားကုိ ေခၚသည္။ ပအိုဝ္း အမ်ိဳးသားမ်ား၏ ဝတ္စားဆင္ယင္မႈမ်ားမွာ တ႐ုတ္ျပည္အခ်ိဳ႔ေဒသမ်ား၏ ဝတ္စားဆင္ယင္မႈမ်ားႏွင့္ ဆင္တူသည္။ အေပၚတုိက္ပံုအက်ႌမွာ ေလးေထာင့္စပ္ ပံုသ႑ာန္႐ိွျပီး ခါးအထိ႐ွည္သည္။ ေဘာင္းဘီမွာ အပြျဖစ္၍ ခါး၌အဝက်ယ္သည္။ ပအိုဝ္းေယာကၤ်ားကေလးမ်ား ေမြးစမွ (၅)ႏွစ္ (၆) ႏွစ္အထိ သတ္မွတ္ခ်က္မ႐ွိေသာ အကႌ်ေဘာင္းဘီမ်ားကုိ ဆင္ျမန္းေလ့႐ွိၾကသည္။ အခ်ိဳ႔ကေလး ငယ္မ်ား၏  ဦးထုပ္ေမးသိုင္းႀကိဳးမ်ားကုိ  ေငြႀကိဳးႏွစ္ပင္ သံုးပင္ျဖင့္ ဆင္ျမန္း ေလ့႐ိွၾကသည္။ ေ႐ွးေခတ္ ပအိုဝ္းေယာကၤ်ားကေလးမ်ား၊ မိန္းကေလးမ်ားသည္ နားေဖာက္၍ နားေတာင္းမ်ား ဆင္ျမန္းခဲ့ၾကေသာ္လည္း ယခုေခတ္တြင္ မိန္းကေလးမ်ားသာ ေဖာက္ျပီး၊ ေယာကၤ်ားကေလးမ်ား အ႐ြယ္ေရာက္ခ်ိန္တြင္ ေဘာင္းဘီႏွင့္ ေခါင္းေပါင္းသည္ အဓိကဝတ္ဆင္ျပီး ပြဲလမ္းသဘင္မ်ား၌သာ အေပၚအကႌ် (တုိက္ပံု) ကို ဝတ္ဆင္ၾကသည္။ အတြင္းခံအကႌ်အျဖစ္ တီ႐ွပ္ေရာင္စံုမ်ား၊ စပို႔႐ွပ္မ်ား ဝတ္ဆင္လာၾကသည္။

ေ႐ွးကေဒသလုပ္ သားေရဖိနပ္မ်ားစီးၾကရာမွ ယခုအခါ ျပည္တြင္းျပည္ပျဖစ္ ဖိနပ္မ်ားကုိ ခ်ိန္ခါမေ႐ြး စီးလာၾကသည္။ အိမ္တိုင္းတြင္ ဓား၊ ခေမာက္မ်ား ႐ွိၾကျပီး၊ ၄င္းကုိ လယ္ယာ လုပ္ငန္းခြင္ဝင္ရာတြင္ အမ်ားဆံုးအသံုးျပဳသည္။ လြယ္အိတ္မ်ိဳးစံုႏွင့္ ထီးမ်ိဳးစံုသည္ ပအိုဝ္း အမ်ိဳးသား၊ အမ်ိဳးသမီးမ်ား အတြက္ အသံုးမ်ားေသာ အသံုးအေဆာင္ပစၥည္း ျဖစ္သည္။ ေငြေၾကးျပည့္စံုသူမ်ားသည္ ဆြဲၾကိဳးမ်ား၊ လက္စြပ္မ်ား၊ ေက်ာက္ျဖင့္ ကြင္းထားေသာ လက္စြပ္မ်ားကို ဝတ္ဆင္ေလ့ ရွိၾကေသာ္လည္း ယခုေခတ္လူငယ္မ်ားတြင္ ထိုသို႔ေသာ အေလ့အထ တျဖည္းျဖည္း နည္းပါးလာေၾကာင္း ေတြ႔ရသည္။

ပအိုဝ္းမိန္းကေလးမ်ား ေမြးစမွ (၇)ႏွစ္ (၈)ႏွစ္ထိ ဂါဝန္အနက္ေရာင္ကုိ ျဖစ္ေစ၊ ေနာက္ဆံုးေပၚ ေရာင္စံုဂါဝန္မ်ားကုိ ျဖစ္ေစ ဝတ္ဆင္ေပးေလ့ရိွၾကသည္။ ၄င္းေနာက္ သတ္မွတ္ထားေသာ လူၾကီးဝတ္စံုမ်ားကုိ ဆင္ျမန္းလာၾကသည္။ ပအိုဝ္းအမ်ိဳးသမီးမ်ား၏ အဓိကဝတ္စံုမွာ ခပ္က်ယ္က်ယ္ ခပ္ပြပြရွိသည့္ သင္တိုင္းမ်ားျဖစ္သည္။ လည္ပင္းေနရာတြင္ အဂၤလိပ္အကၡရာ ဗီြပံုသ႑ာန္ ေရွ႔ေနာက္ ေဖာက္ထား၍ လက္ေမာင္းအဝက်ယ္ ႏွစ္ေပါက္ ပါရွိသည္။ ကိုယ္ေအာက္ပုိင္းတြင္ ဒူးအထိရိွေသာ ထမီကုိ အသံုးျပဳဝတ္ဆင္ေလ့ရွိသည္။ ဒူးေအာက္ပုိင္း ေျခသလံုးပတ္လည္တြင္ အဝတ္နက္စေခၚ (ခင္;လြမ္) ေျခပတ္ကုိ ၾကိဳးျဖင့္ ခ်ည္ေႏွာင္ ဝတ္ဆင္ၾကသည္။ ေရွးအခါက လက္ေမာင္းစြပ္ အစား အမ်ိဳးသားတိုက္ပံုဆန္ဆန္ ေကာ္လာေသး ခါးတို ဝတ္စံုကိုသာ အမ်ားဆံုး ဝတ္ဆင္လာၾကသည္။ အမ်ိဳးသမီးမ်ားသည္ အမ်ိဳးသားမ်ားနည္းတူ တဘက္ ေခါင္းစီးကို စည္းေလ့ရိွၾကသည္။ ဆံပင္ကို ငယ္ထိပ္တည့္တည့္တြင္ ထံုးထားျပီး ဖက္ဖူးေစာင္ျဖင့္ျဖစ္ေစ၊ အျဖဴ၊ အနီ၊ အၾကား၊ အေရာင္မ်ားျဖင့္ျဖစ္ေစ၊ ေနာက္ဆံုးေပၚ ျပည္ပျဖစ္ တဘက္အမ်ိဳးမ်ိဳးကို ျဖစ္ေစ ေခါင္းေပါင္းအျဖစ္ အသံုးျပဳၾကသည္။

အမ်ိဳးသမီးမ်ားသည္ ေခါင္းေပါင္းတဘက္မ်ားကုိ ေပါင္းထားၾကသည့္အျပင္ ေ႐ႊဆံထိုးႏွစ္ခု ကုိလည္း စိုက္ထိုးထားၾကသည္။ အရြယ္ေရာက္ခ်ိန္မွစ၍ လက္ဝတ္ရတနာ ေရႊေငြမ်ား ဆင္ျမန္းေလ့ရိွၾကသည္။ ငယ္စဥ္က ေဖာက္ထားေသာ နားေပါက္မ်ားတြင္ စကၠဴလိပ္ နားေတာင္း၊ ေရႊျပားလိပ္နားေတာင္း၊ ေရႊနားေတာင္းမ်ားကုိ ပန္ဆင္ၾကသည္။ နားေပါက္က်ယ္ ေရွးအမ်ိဳးသမီး မ်ားမွာ ေရႊျပားလိပ္မ်ားကို ပန္ဆင္ၾကျပီး နားေပါက္က်ဥ္းသူမ်ားမွာ နားသန္သီးကုိသာ ဆင္ျမန္း ေလ့ရိွၾကသည္။ ေရႊလက္ေကာက္၊ ေငြလက္ေကာက္မ်ားကုိလည္း ပံုစံအမ်ိဳးမ်ိဳးျဖင့္ ဝတ္ဆင္ၾကကာ ဆြဲျပားမ်ား၊ လက္စြပ္မ်ား၊ ေက်ာက္သံပတၱျမားစသည့္ ရတနာ မ်ားကိုလည္း ေငြေၾကးတတ္ႏိုင္မႈ အလိုက္ ႏွစ္ျခိဳက္စြာဝတ္ဆင္ေလ့ရိွၾကသည္။ အမ်ိဳးသမီးမ်ားသည္ မၾကာခဏ တေရာ္ျဖင့္ ေခါင္းေလွ်ာ္၍ အုန္းဆီျဖင့္ ဆံပင္ကုိ သေလ့ရိွသည္။

အလွဆီ ေရေမႊးမ်ား အသံုးျပဳမႈ နည္းပါးေသာ္လည္း သနပ္ခါးကုိ လိမ္းက်ံေလ့ရိွၾကျပီး ပါးနီဆိုးေသာ အေလ့ အခ်ိဳ႔ေနရာမ်ားတြင္ ရွိေနေသးသည္။ ျမိဳ႔ေပၚႏွင့္ ျမိဳ႔ပတ္၀န္းက်င္တြင္ ေနထိုင္ၾကေသာ ေခတ္မီပအိုဝ္း အမ်ိဳးသမီးမ်ားမွာမူ ေနာက္ဆံုးေပၚ အလွျပင္ပစၥည္းမ်ား အသံုးျပဳ ေနၾကမည္မွာ အထူးယံုမွားသံသယ ျဖစ္ဖြယ္ မရွိေတာ့ပါ။ ပအိုဝ္းအမ်ိဳးသမီးမ်ား၏ ဝတ္စား ဆင္ယင္မႈမ်ားမွာ မ်ိဳးႏြယ္စု အလုိက္၊ ေဒသအလုိက္၊ အနည္းငယ္ကြဲျပား ျခားနားမႈရွိၾကသည္။