ယဥ္ေက်းမွဳဆုိသည္မွာ-

ယဥ္ေက်းမွဳ၏ အဓိပၸါယ္မွာ လူသားမ်ားကုိ သက္သာမႈ၊ ေခ်ာင္လည္မႈ၊ အခ်င္းခ်င္းနားလည္မႈႏွင့္ စိတ္ခ်မ္းသာမႈအတြက္ လူသားမ်ား ကုိယ္တုိင္ဖန္တီးထားေသာ အရာမ်ားကုိ ေခၚေဝၚျခင္းပင္ ျဖစ္သည္။ စကား၊ စာေပ၊ ဆင္ယင္ထံုးဖဲြ႕မွဳ၊ ဘာသာေရး ကုိးကြယ္ယံုၾကည္မႈ၊ ဂီတအႏုပညာႏွင့္ ဓေလ့ထံုးစံမ်ားသည္ လူသားမ်ား ဖန္တီးထားေသာအရာမ်ား ျဖစ္သျဖင့္ ယဥ္ေက်းမႈတြင္ အကံ်ဳးဝင္ပါသည္။ ယဥ္ေက်းမႈ အဆင့္အတန္း ျမင့္မားသည္ဟု ဂုဏ္ယူ လွ်က္ရွိၾကေသာ တုိုင္းျပည္၊ ႏုိင္ငံ၊ လူမ်ိဳးဟူသမွ်သည္ ေရွးႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာက မိမိတုိ႕ ဘုိးေဘးဘီဘင္တုိ႕ ခ်န္ထားခဲ့ေသာ ေရွးေဟာင္း ယဥ္ေက်းမႈ အေမြသမိုင္းတုိ႕ျဖင့္ ေဖာ္ျပလ်က္ ရွိေနၾကသည္။

ယဥ္ေက်းမႈကြယ္ေပ်ာက္လွ်င္ လူမ်ိဳးပါေပ်ာက္ကြယ္ သြားႏိုင္ပါသည္။ ထုိအသိကို လူမ်ိဳးတုိင္းက ခံယူနားလည္ထားႀကရမည္။ လူမ်ိဳးတုိင္း မိမိယဥ္ေက်းမႈကို ထိန္းသိမ္းျခင္း၊ ျပဳစုပ်ိဳးေထာင္ျခင္း၊ တုိးတက္ေစရန္ ႀကိဳးပမ္းျခင္းမ်ား ျပဳလုပ္လ်က္ ရွိေနၾကသည္။ ယဥ္ေက်းမႈသည္ လူမ်ိဳးတစ္မ်ိဳး၏ ဘဝတည္ေဆာက္ျပဳျပင္ပံု၊ ဘဝ ပံုစံပင္ျဖစ္သည္။ လူတို႕၏ အသိဥာဏ္ ဗဟုသုတ လုပ္ကိုင္ ေဆာင္ရြက္နည္းမ်ား အျပင္ ရုပ္ပုိင္းဆုိင္ရာ၊ စိတ္ပို္င္းဆုိင္ရာ၊ ေတြးေခၚ ႀကံဆ ဖန္တီးခ်က္မ်ား အဆင့္ဆင့္သို႕ သုိမွီးစုေဆာင္းထားျခင္းပင္ ျဖစ္သည္။

ကမာၻအရပ္ရပ္ လူမ်ိဳးအသီးသီးတုိ႕၏ မူူလ ယဥ္ေက်းမႈမွန္သမွ်သည္ သီးႏွံစုိက္ပ်ိဳးေရးကို အေျခခံသည့္ ကုန္ထုတ္လုပ္ငန္းအေပၚ၌ မွီျငမ္းတည္ေဆာက္ခဲ့ၾကသည္။  ယဥ္ေက်းမႈ၏  မ႑ိဳင္သည္ သီးႏွံစုိက္ပ်ိဳးေရးႏွင့္ ႏုိင္ငံကူးလူးဆက္ဆံေရးမွ ရရွိေသာ ယဥ္ေက်းမႈ အသစ္မ်ားပင္ ျဖစ္သည္။ ျမန္မာတုိင္းရင္းသားမ်ားသည္ ဗုဒၶစာေပမ်ားေၾကာင့္ ယဥ္ေက်းမႈ ပုိမိုတုိးတက္ ျမင့္မားလာခဲ့သည္။ ယဥ္ေက်းမႈတြင္ ရုပ္ပိုင္းႏွင့္ စိတ္ပုိင္းဆုိင္ရာ ဟူ၍ ရိွသည္။ ရုပ္ပုိင္းတြင္ ဝတ္စားဆင္ယင္မႈ အသံုးအေဆာင္ ပစၥည္း ကိရိယာ တန္ဆာပလာမ်ားႏွင့္ အေဆာက္အဦးမ်ား ပါဝင္သည္။ စိတ္ပိုင္းဆုိင္ရာ ယဥ္ေက်းမႈတြင္ အမူအရာ ယဥ္ေက်းမႈ၊ အေျပာ အဆုိ ယဥ္ေက်းမႈ၊ စိတ္ေနစိတ္ထား ယဥ္ေက်းမႈႏွင့္ ယံုၾကည္ကုိးကြယ္မႈမ်ား ျဖစ္သည္။

ယေန႕လူသားမ်ားသည္ အတိတ္လူသားမ်ား တီထြင္ဖန္တီးထုတ္လုပ္ခဲ့ေသာ ယဥ္ေက်းမႈ အေမြအႏွစ္ မ်ားကုိ ေလးစားျမတ္ႏိုးၾကျပီး မေပ်ာက္မပ်က္ေစရန္ ထိန္းသိမ္း ေစာင့္ေရွာက္ ၾကသည္။ လူမ်ိဳးတုိင္းတြင္ မိမိ၏ ကုိယ္စီကုိယ္ငွ ယဥ္ေက်းမႈ အႏွစ္သာရ ဝိေသသ လကၡဏာမ်ား အျမတ္တႏိုး မြမ္းမံၾကစျမဲ ျဖစ္သည္။ ပအိုဝ္းယဥ္ေက်းမႈသည္ အျခားယဥ္ေက်းမႈမ်ားႏွင့္ ေရာျပြမ္းသင့္သေလာက္ ေရာျပြမ္း၍ ေနပါသည္။ သုဝဏၰဘူမိ သထံုျပည္မွ ဗုဒၶအယူဝါဒကုိ လက္ခံခဲ့ၾကသျဖင့္ ဗုဒၶဘာသာယဥ္ေက်းမႈ အေပၚတြင္ အေျခခံ ျပဳထားပါသည္။ ပအုိဝ္းေဒသ ေက်းရြာမ်ားရိွ ဘုန္းေတာ္ႀကီးေက်ာင္းမ်ား၊ လျပည့္လကြယ္ ေန႕ႀကီး ရက္ႀကီးမ်ား၊ ဗုဒၶႏွင့္ ပတ္သက္ေသာ အလွဴဒါနပြဲမ်ားသည္ ပအုိဝ္းအမ်ိဳးသားမ်ား၏ ထူးျခားေသာ ယဥ္ေက်းမႈ လကၡဏာမ်ားပင္ ျဖစ္သည္။

ထုိ႕ေၾကာင့္ ပအုိဝ္းတုိင္းရင္းသားမ်ား၏ ယဥ္ေက်းမႈ အေၾကာင္းမ်ား ျဖစ္ၾကသည့္ သြင္ျပင္ လကၡဏာမ်ား၊ စိတ္ေနသေဘာထားမ်ား၊ ဝတ္စားဆင္ယင္မႈမ်ား၊ ဘာသာေရး ကုိးကြယ္ ယံုၾကည္မႈမ်ား၊ ေက်းရြာ တည္ေဆာက္မႈမ်ား၊ အုပ္ခ်ဳပ္ေရး၊ တရားစီရင္ေရးႏွင့္ ေဆြမ်ိဳးေတာ္စပ္ပံု၊ အေမြ ဆက္ခံျခင္း၊ ကင္ပြန္းတပ္ျခင္း၊ ပညာ သင္ၾကားျခင္း၊ ရွင္ျပဳပြဲ၊ အပ်ိဳလူပ်ိဳဘဝ၊ မဂၤလာလက္ထပ္ပြဲ၊ အစားအစာႏွင့္ အျခားပအိုဝ္းအမ်ိဳးသား ယဥ္ေက်းမႈ ရိုးရာမ်ားကုိ အက်ဥ္းတင္ျပသြားမည္ ျဖစ္ပါသည္။